Nieuwsbrief Stichting Autisme Jonge Kind - nr 3
voor ouders

Thema: Prikkels

maart 2025

Beste $[UD:FIRST_NAME||]$, 

Als ouder vallen je misschien dingen op in het gedrag van je kind. Je hebt het gevoel dat het iets te maken kan hebben met het verwerken van prikkels. Denk bijvoorbeeld aan gevoeligheid voor labels in kleding, zomaar overstuur kunnen raken van iets, vasthouden aan vaste routines, druk en onrustig gedrag of je merkt dat je kind juist afwezig en moeilijk te bereiken is. 

In deze nieuwsbrief gaan we in op prikkelverwerking. Wat wordt met prikkelverwerking bedoeld? Je leest een ervaringsverhaal over verschil in prikkelverwerking van een orthopedagoog tijdens een 'ouder-kindbehandeling'. En ook lees je een aantal handige tips.

Heb je vragen over deze nieuwsbrief of zou je wel eens wat willen lezen over een bepaald thema? Mail ons dan!

Blog van een orthopedagoog 

Prikkelgevoeligheid: de overtreffende trap...

Nicky en haar moeder leerde ik kennen toen Nicky 3 jaar oud was. Nicky sprak slechts enkele woordjes en maakte nauwelijks contact. Ze zat veel in haar eigen wereldje te dromen, zoals moeder het omschreef. Gehoorproblemen waren onderzocht, en haar gehoor was goed. Moeder’s vraag was hoe ze contact met haar dochter kon maken, en natuurlijk hoopte ze ook dat ze zou gaan praten.

Door samen te spelen, gingen haar moeder en ik op zoek naar manieren om contact te maken. Zoals automatisch bij kinderen op deze jonge leeftijd, ging ik liedjes zingen. Ik dacht goed af te stemmen op Nicky, door op zachte toon te zingen. Moeder zei op zelfverzekerde toon tegen me: “je moet harder zingen, Judith, op zacht praten reageert ze niet.” Toen ik dit toepaste, licht ongemakkelijk in eerste instantie, zag ik Nicky direct een reactie geven door dansbewegingen te maken, en later door naar me te kijken met een stralende glimlach.

Moeder en ik praatten hierover door en in de volgende spelsessies... Lees de blog van Judith over de ouder-kind begeleiding met moeder en Nicky >> 

Wat is prikkelverwerking? 

De zintuigen spelen een centrale rol in hoe we de wereld waarnemen, wat we voelen, ervaren en hoe we ons gedragen. Naast zintuigen als horen zien, voelen, ruiken, proeven zijn er ook het evenwichtszintuig, het voelen van houding en beweging en het waarnemen van lichaamssensaties (honger, buikpijn e.d.). De mate waarin prikkels binnenkomen, verschilt van kind tot kind. Het kan zo zijn dat op de ene prikkel juist gevoelig wordt gereageerd (overgevoeligheid) en de andere prikkel veel minder wordt opgemerkt (ondergevoeligheid). Iedereen heeft een eigen zintuigelijk profiel.

Om zich goed te kunnen ontwikkelen, is het belangrijk dat kinderen de juiste hoeveelheid prikkels ervaren. Kinderen staan dan als het ware ‘aan’. Ze kunnen alles wat ze meemaken verwerken en op een gepaste manier reageren. Ze zijn betrokken, leren al spelend en bewegen doorgaans makkelijk mee. Kinderen kunnen echter ook ‘uit’ staan. Dat is het geval wanneer ze overspoeld worden door prikkels uit de omgeving óf wanneer ze prikkels niet opmerken. Ouders gaan op zoek naar wat er aan de hand zou kunnen zijn. Inzicht in het individuele zintuiglijk profiel kan dan gericht handvatten bieden in de omgang met het kind.

De reacties van kinderen op prikkels worden onderverdeeld in vier types.

1. Sensors zijn kinderen die gevoelig zijn voor prikkels en raken er makkelijk door van slag. Ze worden overspoeld door bijvoorbeeld adrukte op een feestje en reageren gespannen. Deze kinderen hebben het nodig dat ouders de overgevoeligheid herkennen, hen voorbereiden op de situatie en waar nodig de prikkels beperken. Bijvoorbeeld door niet te lang naar het feestje te gaan en/of samen een rustig plekje te zoeken waar het kind kan spelen.
2. Vermijders zijn ook gevoelig voor prikkels maar proberen de hoeveelheid prikkels die op hun afkomt actief in de hand te houden door ze te vermijden. Deze kinderen zoeken bij een feestje zelf een rustig plekje op. Ze vinden routines (bijvoorbeeld bij verzorgingsmomenten) fijn omdat ze weten wat er komen gaat (voorspelbaarheid) en raken overstuur wanneer het anders gaat.
3. Zoekers merken prikkels onvoldoende op en gaan er actief naar op zoek om betrokken te kunnen zijn. Het zijn vaak drukke en uitbundige kinderen die veel aandacht vragen. Ze hebben het nodig dat er extra prikkels worden aangeboden. Denk bijvoorbeeld aan een wiebelkussen, een aanraking voordat ze worden aangesproken of voldoende bewegingsmomenten tussendoor.
4. Toeschouwers missen ook veel zintuigelijke informatie. Ze zijn onvoldoende alert op hun omgeving en hebben hulp nodig om zich bewust te worden van wat er gebeurt en verwacht wordt. Het zijn kinderen die niet of vertraagd kunnen reageren en bij wie je je af gaat vragen of ze lui en ongemotiveerd zijn. Ook voor deze kinderen is het belangrijk dat ze op de juiste momenten extra geactiveerd worden.

Kinderen zijn voortdurend bezig om de stroom binnenkomende informatie goed te regelen zodat ze alert en met aandacht kunnen reageren. De mate waarin een kind prikkels nodig heeft om goed te functioneren, moet aansluiten bij wat er gevraagd wordt. Een sensorisch integratie therapeut kan helpen om het zintuigelijk profiel in kaart te brengen en passende adviezen te geven.      

Tips voor een prikkelgevoelig kind

Vroeggeboorte zet prikkelverwerking onder druk

Veel kinderen kampen met problemen met het verwerken van prikkels. Opvallend is dat vooral veel te vroeg geboren kinderen problemen hebben met het verwerken van prikkels. Voor het toepassen van interventies is het van belang om erachter te komen of er sprake is van overprikkeling of onderprikkeling. Lees het artikel op de website van Vakblad Vroeg >>. 

Oproep!

Thema nieuwsbrief juni: zomervakantie

Het lijkt nu nog ver weg maar over een aantal maanden breekt de zomervakantie met veel vrije dagen weer aan. We weten dat vakantie voor gezinnen met een kind met speciale behoeften extra uitdagingen met zich mee kan brengen. In de nieuwsbrief van begin juni besteden we daar aandacht aan. 

We horen graag jullie ervaringen, tips, suggesties en vragen. Wat zijn bijvoorbeeld do's en don'ts? Ken je een geschikte (prikkelvrije) plek om in de zomer naar toe te gaan? Hoe ga jij om met de moeite die je kindje heeft met de verandering in omgeving en routine? Waar wil je adviezen over? Laat het ons weten. Mail je ideeën uiterlijk 31 maart naar info@autismejongekind.nl

Volg ons

Je ontvangt deze e-mail omdat je bent ingeschreven voor onze nieuwsbrief. Wil je dit wijzigen? Je kunt je hier uitschrijven of je kunt je voorkeuren hier aanpassen.